یکی از آزار دهنده ترین مشکلاتی که به علل مختلف ممکن است با آن روبرو شوید خشکی زبان است که در آن ترشح بزاق دهان کاهش و یا کیفیت بزاق تغییر پیدا می‌کند. مرطوب نگه داشتن دهان، محافظت از دندان ها، هضم اولیه غذا و جلوگیری از عفونت ها بخشی از وظایف بزاق است پس علت خشکی زبان هر چه که باشد، می‌تواند مشکلات متعددی را برایمان ایجاد کند.

خشکی دهان دلایل مختلفی دارد انواع داروها، بیماری ها و حتی سبک زندگی می‌تواند روی این موضوع تاثیرگذار باشد بنابراین برای جلوگیری از آن ابتدا مهم است که علت را شناسایی کنید. برخی از اصلی ترین عوامل خشکی دهان عبارتند از:

استرس

 استرس موجب تغییرات عصبی و هورمونی در بدن می‌شود. وقتی دچار استرس می‌شوید سیستم عصبی سمپاتیک فعال می‌شود در نتیجه فعالیت غدد بزاقی کاهش می‌یابد، ترشح بزاق رقیق، کم و بزاق مخاطی افزایش پیدا می‌کند، حاصل تمام این اتفاقات خشکی دهان، خشکی گلو و چسبنده شدن محیط دهان است.

هورمون های استرس مانند آدرنالین و کورتیزول نیز بی تاثیر نیستند. آدرنالین باعث تنگ شدن عروق غدد بزاقی می‌شود و کورتیزول بر فعالیت سیستم ایمنی و غدد تاثیر می‌گذارد و تولید بزاق را کاهش می‌دهد. در صورتی که استرس، مداوم باشد و مدت زمان طولانی ادامه داشته باشد با خشکی زبان بسیار قوی روبرو خواهید شد.

اختلالات خواب

خشکی زبان در افرادی که دچار اختلالات خواب هستند نسبتاً شایع است. این مسئله معمولاً به دلیل تغییر در تنفس، فعالیت سیستم عصبی و تولید بزاق در طول خواب رخ می‌دهد.

برخی افراد هنگام خواب به دلیل آپنه انسدادی خواب، گرفتگی مزمن بینی و خُر و پُف شدید مجبور می‌شوند از دهان نفس بکشند این عبور مداوم هوا از دهان باعث می‌شود بزاق تبخیر و مخاط دهان نیز خشک شود. خواب نامنظم و بی خوابی می‌توانند سیستم عصبی پاراسمپاتیک و سمپاتیک را مختل کند. سیستم پاراسمپاتیک مسئول تحریک ترشح بزاق است در نتیجه دچار خشکی زبان خواهید شد.

دیابت

دیابت از بیماری هایی است که می‌تواند منجر به خشکی زبان شود مخصوصا اگر کنترل شده نباشد. قند خون بالا منجر به کم آبی بدن و تغییر عملکرد غدد بزاقی می‌شود.

همانطور که گفته شد قند بالای خون می‌تواند به غدد بزاق ساز آسیب برساند و تولید بزاق را کاهش دهد اما چرا بالا بودن قند خون موجب کم آبی می‌شود؟ علتش این است که بدن برای دفع قند اضافی از مسیر ادرار استفاده می‌کند بنابراین فرد بیمار در طول روز تعداد دفعات بیشتری ادرار خواهد کرد. خشکی دهان بیشتر در موارد بالا بودن قند اتفاق می‌افتد اما گاهی قند پایین هم می‌تواند این مشکل را به وجود بیاورد.

مصرف غذاهای شور و پرچرب

غذایی که می‌خورید هم می‌تواند روی خشکی دهان تاثیر گذار باشد مخصوصا غذاهای شور و پرچرب. نمک، روی بدن تاثیر دیورتیک یا ادرار آور دارد بنابراین مصرف زیاد آن موجب افزایش دفع ادرار و از دست رفتن آب بدن می‌شود. کم آبی بدن به صورت مستقیم روی کاهش ترشح بزاق تاثیر می‌گذارد در نتیجه دچار خشکی دهان خواهید شد.

غذاهای پرچرب به شکل دیگری تاثیر می‌گذارند. چربی ها باعث غلیظ تر شدن بزاق می‌شوند و به این شکل کیفیت آن را تغییر می‌دهند. همچنین مصرف زیاد چربی گاهی می‌تواند با ترشح کمتر بزاق و افزایش التهاب مخاط دهان همراه باشد.

کمبود برخی ویتامین ها

ویتامین های می‌توانند روی سلامت غدد بزاقی، مخاط دهان و ساخت بزاق تاثیر بگذارند، بنابراین کمبود برخی از آنها می‌تواند موجب خشکی زبان شود مانند:

ویتامین A : سلامت سطح مخاط و غشاء دهان کمک می‌کند. کمبود آن باعث خشکی و ترک خوردگی دهان می‌شود.

ویتامین B : کمبود این ویتامین ها باعث التهاب، زخم های دهانی و کاهش کیفیت بزاق می‌شود.

ویتامین C : این ویتامین نقش کلیدی در سلامت لثه دارد. کمبود ویتامین C می‌تواند منجر به التهاب لثه و افزایش خشکی دهان شود.

ویتامین D: این ویتامین بر سلامت سیستم ایمنی و سلامت استخوانی اثر دارد و کمبود آن ممکن است به خشکی مخاط و بیماری لثه بینجامد.

بالا رفتن سن

بالا رفتن سن به صورت کلی روی عملکردهای بدن تاثیر می‌گذارد و بزاق نیز از این قاعده مستثنا نیست اما تنها دلیل خشکی دهان با بالا رفتن سن فقط این نیست. با افزایش سن، فعالیت غدد بزاقی کاهش می‌یابد و تولید بزاق کم تر و غلیظ تر می‌شود.

سالمندان اغلب به چندین بیماری مثل دیابت، فشار خون یا بیماری های قلبی مبتلا هستند و داروهای متعددی مصرف می‌کنند که می‌توانند باعث خشکی دهان شوند. آنها ممکن است احساس تشنگیشان کاهش یابد و کمتر آب بنوشند در نتیجه خشکی دهان تشدید می‌شود. ضعف عضلات دهان و تغییرات در ساختمان فک نیز می‌تواند مشکلات خشکی دهان را تشدید کند.

چه بیماری هایی موجب خشکی و ترک زبان می شوند؟

خشکی دهان علامتی است که در بسیاری از بیماری ها دیده می‌شود چون این بیماری ها می‌توانند عملکرد غدد بزاقی یا تعادل مایعات و اعصاب مرتبط با دهان را مختل کنند. برخی از این بیماری های عبارتند از:

بیماری های خود ایمنی

سندرم شوگرن یک بیماری مزمن خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به غدد بزاقی و اشکی حمله می‌کند و منجر به کاهش شدید ترشح بزاق و اشک می‌شود. لوپوس اریتماتوز سیستمیک نیز ممکن است غدد بزاقی را دچار التهاب و کاهش عملکرد کنند.

بیماری های غدد درون ریز

ارتباط بیماری‌های غدد درون ‌ریز با خشکی دهان عمدتاً از طریق اختلال در تعادل هورمونی، تغییر در متابولیسم عمومی و کاهش کارایی غدد بزاقی شکل می‌گیرد؛ به طوری که در بیماری‌های شایعی مانند دیابت، افزایش قند خون منجر به دفع مایعات و کم‌ آبی بدن (دهیدراسیون) می‌شود و در اختلالات تیروئیدی یا دوران یائسگی، نوسانات هورمونی مستقیماً بر میزان ترشح و ترکیب بزاق تأثیر می‌گذارند.

بیماری های عفونی

ایدز می‌تواند موجب التهاب و کاهش ترشح غدد بزاقی شود. عفونت های ویروسی مانند پاروتیت یا همان بیماری اوریون نیز ممکن است به ورم و آسیب دیدگی غدد بزاقی منجر شوند.

بیماری های عصبی

بیماری پارکینسون و اسکلروز چندگانه هر دو می‌توانند موجب اختلالات عصبی شوند و روی بزاق تاثیر منفی بگذارند. این تاثیر منفی می تواند یک علت خشکی دهان باشد.

بیماری های مزمن کلیه و کبد

در بیماری‌های مزمن کلیه و کبد، خشکی دهان معمولاً نتیجه‌ی ترکیبی از کم‌آبی بدن، تغییرات متابولیک و اثر داروها است؛ در نارسایی مزمن کلیه محدودیت مصرف مایعات، افزایش دفع آب در برخی مراحل، دیالیز و نیز تنفس دهانی ناشی از ضعف عمومی می‌تواند به کاهش آب بدن و کم شدن جریان بزاق منجر شود.

چه روش هایی برای درمان خشکی دهان و ترک زبان وجود دارد؟ درمان های خانگی

خشکی دهان علل مختلفی دارد و می‌توان موارد خفیف تا متوسط آن را با درمان های خانگی کنترل کرد تا از پیشرفت عوارض جلوگیری شود. در ادامه به برخی از این درمان ها اشاره خواهیم کرد:

افزایش مصرف مایعات

سعی کنید در طول روز به اندازه کافی آب بنوشید (۶ تا ۸ لیوان). همیشه در کنار خود آب داشته باشید و اگر معمولا فراموش می‌کنید، جرعه های کوچک بنوشید. نوشیدنی های کافئین دارو الکلی کمتر استفاده کنید چون موجب افزایش خشکی دهان خواهند شد.

تحریک بزاق به صورت طبیعی

می‌توانید با استفاده از آدامس ها و آبنبات های بدون قند و یا خوردن مواد غذایی ترش مانند لیمو، ترشح بزاق دهان را افزایش دهید.

رعایت بهداشت دهان و دندان

مسواک زدن منظم با خمیر دندان فلوراید دار، استفاده از نخ دندان و شست و شوی دهان با دهان شویه ملایم و فاقد الکل و مراجعه منظم به دندانپزشک جهت کنترل پوسیدگی و سلامت لثه می‌تواند به کاهش خشکی دهان کمک کند.

رعایت رژیم غذایی

دنبال کردن یک رژیم غذایی سالم و متعادل می‌تواند کمک بزرگی به حل بسیاری از مشکلات مربوط به خشکی دهان کند. دیابت نوعی بیماری است که در صورت عدم کنترل موجب خشکی شدید دهان می‌شود. یک برنامه غذایی اصولی نه تنها می تواند قند خون را در سطحی سالم نگه دارد بلکه به مرور داروهایی که در رابطه با کنترل دیابت استفاده می‌کردید را هم کم و کمتر کنید.

داروهای مربوط به دیابت خود از عوامل تشدید خشکی دهان هستند. خوشبختانه دکتر کرمانی رژیم های مخصوص افراد دیابتی نیز ارائه می‌دهد و می‌توانید خیلی سریع این بیماری را کنترل کنید.

از دیگر مزایای یک رژیم غذایی سالم رفع نیازهای بدن به مواد مغذی است. کمبود برخی از ویتامین ها به صورت مستقیم و غیر مستقیم روی خشکی زبان تاثیر منفی می‌گذارند؛ بنابراین مصرف غذاهای سالم علاوه بر کنترل وزن و قند خون می‌تواند نیازهایتان را نیز برآورده کند.

آنچه از مقاله  علت خشکی دهان و ترک زبان آموختیم:

بسیاری از بیماری ها و عوامل می‌توانند روی خشکی دهان و ترک زبان تاثیر داشته باشند. همانطور که می‌دانید خشکی دهان می‌تواند آسیب های جبران ناپذیری به سلامت دهان و دندان بزند اما خوشبختانه کنترل و پیشگیری از آن تنها با رعایت یک برنامه غذایی سالم و رعایت برخی اصول سبک زندگی مانند اجتناب از سیگار کشیدن و نوشیدنی های الکلی و یا غذاهای شور و پرچرب امکان پذیر است.